Kitchari: een eeuwenoud Ayurvedisch gerecht uit India
Mijn eerste kennismaking met kitchari was tijdens een yogaretreat in India. Vrijwel dagelijks stond er een eenvoudige kom rijst met mungbonen op tafel. Geen uitgesproken smaken, geen overvloed aan kruiden. In het begin was het even wennen — zeker vergeleken met de kruidige curry’s die ik gewend was.
Wat me wel meteen opviel: mijn buik werd er blij van. Ik voelde me rustiger, lichter. Pas later begreep ik waarom dit gerecht al eeuwenlang een vaste plek inneemt binnen de Ayurveda.
Kitchari is geen foodtrend. Het is functionele voeding, bedoeld voor momenten waarop het lichaam behoefte heeft aan rust, herstel en eenvoud.
In deze blog lees je wat kitchari precies is, wanneer het traditioneel wordt gegeten en hoe je zelf een authentieke ayurvedische kitchari kunt maken.
Wat is kitchari?
Kitchari (ook wel khichdi of khichedi genoemd) is een traditioneel Indiaas gerecht op basis van rijst, gele mung dal, ghee en milde specerijen. Alles wordt samen langzaam gekookt tot een zachte, romige maaltijd die licht verteerbaar én voedzaam is.
Binnen de Ayurveda wordt kitchari ingezet om de spijsvertering te ontlasten en lichaam en geest weer in balans te brengen.
Wanneer wordt kitchari traditioneel gegeten?
Binnen de ayurvedische traditie wordt kitchari gegeten op specifieke momenten, zoals:
- bij ziekte of tijdens herstel
- bij vermoeidheid of stress
- tijdens ayurvedische reinigingskuren (zoals Panchakarma)
- bij een gevoelige of verstoorde spijsvertering
- tijdens een lichte detox- of vastenperiode
- rondom de menstruatie of na de bevalling
- tijdelijk als lichte, dagelijkse voeding
- als eerste vaste voeding voor baby’s
Is kitchari geschikt voor alle dosha’s?
Kitchari wordt vaak omschreven als tridoshisch, wat betekent dat het in de basis geschikt is voor Vata, Pitta en Kapha.
In de praktijk wordt het gerecht altijd aangepast aan wat het lichaam op dat moment nodig heeft. Meer ghee en warmte voor Vata, milder voor Pitta, lichter voor Kapha. Juist die flexibiliteit maakt kitchari zo effectief binnen de Ayurveda.
De zes smaken volgens de Ayurveda
Volgens de Ayurveda bestaat een gebalanceerde maaltijd idealiter uit zes smaken (shad rasa): zoet, zuur, zout, scherp, bitter en wrang.
Kitchari bevat van nature vooral de zoete, zoute, scherpe en bittere smaken. Met kleine toevoegingen, zoals verse koriander of een kneepje limoensap, kan het smaakpalet subtiel worden aangevuld.
Ingrediënten van een klassieke ayurvedische kitchari
Een traditionele Ayurvedische kitchari bestaat uit slechts een paar eenvoudige ingrediënten:
- witte basmatirijst
- gele mung dal (gespleten mungbonen zonder schil)
- ghee (geklaarde boter)
- water
- komijnzaad
- korianderzaad
- kurkuma
- verse gember
Soms worden licht verteerbare groenten, zoals wortel, courgette of pompoen toegevoegd. Tijdens een reinigingskuur blijft de samenstelling bewust eenvoudig.
Waarom ghee en witte basmatirijst
Binnen de Ayurveda wordt ghee beschouwd als een rasayana: een voedende stof die het lichaam ondersteunt en verzacht. Het helpt het spijsverteringsvuur te versterken, voedt de weefsels en bevordert een soepele spijsvertering. Witte basmatirijst wordt gebruikt omdat deze makkelijker te verteren is dan volkoren rijst.
De voordelen van kitchari
Kitchari is een van de belangrijkste basisgerechten in de Ayurveda omdat het:
- licht verteerbaar en voedend is
- het spijsverteringsstelsel ontlast
- plantaardige eiwitten, B-vitaminen en mineralen bevat
- het lichaam ondersteunt tijdens herstel
- helpt bij het reguleren van agni (spijsverteringsvuur)
- het lichaam ondersteunt bij het afvoeren van afvalstoffen
- hernieuwde energie geeft
- een kalmerend effect heeft op lichaam en geest
Let op: deze effecten zijn gebaseerd op ayurvedische principes en niet bedoeld als medische claims.
Tip bij een gevoelige spijsvertering
Heb je snel last van een opgeblazen gevoel bij het eten van peulvruchten? Voeg dan een snufje asafoetida toe tijdens het koken. Dit klassieke ayurvedische kruid (ook wel duivelsdrek genoemd) wordt al eeuwenlang gebruikt om peulvruchten beter verteerbaar te maken en gasvorming te verminderen.
Ayurvedische kitchari recept (2 personen)
Deze ayurvedische kitchari is een gezonde, verwarmende maaltijd die eenvoudig te bereiden is en verrassend lekker smaakt.
Ingrediënten
- 100 g witte basmatirijst
- 100 g gele mung dal (gespleten mungbonen zonder schil)
- 1 eetlepel ghee
- 1 theelepel komijnzaad
- 1 theelepel korianderzaad
- ½ theelepel kurkuma
- 1–2 cm verse gember, fijn geraspt
- 1 snufje asafoetida (optioneel)
- 1 stengel bleekselderij, fijn gesneden
- 1–2 flinke handen verse spinazie
- 900–1000 ml water
- zout naar smaak
Bereiding
- Spoel de rijst en mung dal tot het water helder is.
- Verhit de ghee in een pan op laag vuur.
- Voeg komijn- en korianderzaad toe en laat kort geuren.
- Voeg gember, kurkuma en asafoetida toe.
- Meng de rijst en mung dal door de kruiden.
- Voeg water en bleekselderij toe en breng rustig aan de kook.
- Zet het vuur laag en laat het geheel 30–40 minuten zachtjes koken tot er een romige consistentie ontstaat.
- Voeg in de laatste minuten de spinazie toe en laat deze kort slinken.
- Breng op smaak met zout en voeg indien nodig extra warm water toe.
Serveer warm, eventueel met een lepeltje extra ghee, verse koriander en een kneepje limoensap.
Eet smakelijk!
Ayurvedische kitchari: meer dan comfortfood
Kitchari is geen spectaculair gerecht.
Juist die eenvoud maakt het zo waardevol.
Voor mij blijft het verbonden aan die bijzondere tijd in India: een eenvoudige maaltijd die mij precies gaf wat ik nodig had — niet meer, niet minder.
En jij?
Heb jij weleens kitchari gegeten of zelf gemaakt?
Ik ben benieuwd naar jouw ervaring, laat het gerust weten in de reacties.
Boekentips:
Alles over Ayurveda kookboek
Meer dan 75 eenvoudige, voedende recepten voor elk seizoen en iedere dosha.
Perfect voor wie Ayurveda praktisch wil toepassen in het dagelijks leven.
Ayurveda – koken voor de zintuigen
Janesh Vaidya laat je kennismaken met de ayurvedische keuken, Zo lekker kan een gezonde en helende voeding zijn.
Misschien vind je deze artikelen ook interessant:
